Connect with us

What are you looking for?

KIẾN THỨC

Những trường ca bất hủ của âm nhạc Việt Nam

Trường ca!

Ngay cái tên cũng đã làm chúng ta hình dung đây là những tác phẩm âm nhạc dài theo đúng nghĩa đen của nó. Trường ca không hẵn là một ca khúc dài, mà còn có thể là một tổ hợp nhiều ca khúc được liên kết với nhau một cách chặt chẽ và có chủ đích thành một tổng thể hài hòa.

Trường ca là một loại hình tác phẩm thể hiện rất rõ trình độ của người sáng tác vì nhiều lý do. Một là vì trường ca quá dài nên việc nuôi ý tưởng, tìm chất liệu, ngôn từ, hình ảnh,..cho cả một tác phẩm đã là một khó khăn. Thứ hai, chính là cũng vì trường ca thường rất dài nên đòi hỏi người nhạc sĩ phải có kiến thức uyên thâm để viết ra nhiều đoản khúc vừa phải làm phong phú tai người nghe nhưng vẫn đảm bảo sự liền mạch cho ca khúc. Cuối cùng, khó khăn là ở việc người nghe khó mà thuộc hết trường ca như những ca khúc thông thường.

Trường ca có thể được xem là một kỳ tích của nền tân nhạc Việt Nam vì trường ca trước đây chỉ xuất hiện trong văn học và được hiểu là một tác phẩm văn học vĩ đại với số lượng chữ khổng lồ. Ví dụ như Sử Thi Ramayana, Sử Thi Odyssey hay Bình Ngô Đại Cáo, Kim Vân Kiều Truyện mà chúng ta đã biết qua khi ngồi ghế nhà trường.

Kỳ tích thì thường ít nhưng lại rất chất lượng. Điều đó không hề sai khi chúng ta có những trường ca đã để lại danh tiếng lẫy lừng cho những nhạc sĩ sáng tác ra chúng. Chúng ta thử điểm qua một vài đại tác phẩm ấy.

Thiên Thai – Văn Cao

Thiên Thai là một ca khúc vĩ đại của cố nhạc sĩ Văn Cao. Đây có thể xem là ca khúc ngắn nhất trong các trường ca của nền âm nhạc Việt Nam. Tuy vậy nó vẫn dài đến 100 ô nhịp và liên tục chuyển điệu, dịch tông. Bên cạnh đó cách dùng từ hết sức hoa mỹ đã mang đến cho ca khúc một vẻ thần tiên như chính câu chuyện tạo cảm hứng cho cố nhạc sĩ viết ra ca khúc này.

Trong quyển U Minh Lục có câu chuyện về 2 người tên Lưu Thần và Nguyễn Triệu vào rừng hái thuốc. Khi đến bên bờ suối trong rừng, họ gặp hai người con gái xinh đẹp, hai cô gái này chính là tiên nữ. Hai nàng tiên đã níu chân các chàng trai sống bên mình suốt nửa năm. Một ngày nọ hai chàng trai thấy nhớ nhà da diết nên cáo biệt quay về cố hương thì hồng trần đã quá vạn năm. Giờ đây người nhà của họ đã có đến mấy đời con cháu. Đây chính là những ý tưởng ban đầu được thai nghén cho ca khúc Thiên Thai.

Sau đó vào năm 1940 khi cố nhạc sĩ Văn Cao trong một lần đến thăm xứ Huế, đi thuyền trên sông và nghe ca trù. Trước không gian thơ mộng cùng sự ma mị của lời ca tiếng hát, ông đã liên tưởng đến câu chuyện hai chàng trai Lưu Thần, Nguyễn Triệu và cảm tác ra ca khúc Thiên Thai.

Nhắc đến nhạc Văn Cao thì không thể không nhắc đến nữ danh ca Ánh Tuyết. Với chất giọng thanh cao, réo rắc như tiếng suối trong thì quả là tuyệt vời để thể hiện tuyệt phẩm Thiên Thai. Bên cạnh đó, đối lập hoàn toàn chính là giọng ca nữ danh ca Hoàng Oanh. Với chất giọng trầm khàn đầy ma mị, bà mang lại một Thiên Thai hoàn toàn mới lạ nhưng vô cùng ấn tượng.

Trường Ca Sông Lô – Văn Cao

Đây là một trong số ít những bài trường ca được người đời gọi hai chữ Trường Ca đi kèm trong tên ca khúc. Bởi một phần đây là ca khúc quá nổi tiếng, gần như là một chữ ký vàng son của nhạc sĩ Văn Cao trong sự nghiệp sáng tác vĩ đại của mình. Trường ca sông Lô là một ca khúc bất tử đầy bi tráng được sáng tác khi nhạc sĩ tận mắt chứng kiến sự tàn phá của chiến tranh và chiến thắng vang dội của quân đội Việt Nam dọc bờ sông Lô.

Để nói về cố nhạc sĩ Văn Cao tại chiến trường sông Lô là cả một câu chuyện rất dài, đầy những hiểm nguy và cảm xúc mãnh liệt. Chúng ta có thể tìm hiểu thật kỹ thông quá các trang internet để hiểu rõ hơn.

Các nhà phê bình âm nhạc đánh giá rằng Trường Ca Sông Lô không thua bất cứ tác phẩm cổ điển vĩ đại, những vở kịch opera hoành tráng của người xưa. Quả thật, Trường Ca Sông Lô là một bài hát vĩ đại có thể làm khó bất cứ nghệ sĩ thính phòng nào.

Trường Ca Con Đường Cái Quan – Phạm Duy

Trường Ca Con Đường Cái Quan là một tuyệt phẩm trong các tuyệt phẩm vì độ dài của tác phẩm cũng như sự uyên bác của người nhạc sĩ tài hoa đã thể hiện rất rõ khiến ai cũng thán phục.

Để phân tích cái hay của đại tuyệt phẩm này thì chúng tôi đành hẹn các bạn độc giả một bài viết khác dành riêng cho nó. Ca khúc bao gồm 19 đoản khúc có thể hát riêng như từng ca khúc. Trải dài từ Bắc vô Nam như chính chiều dài đất nước Việt. Ca khúc mang trong mình cả một nền văn hóa phong phú của ba miền Bắc Trung Nam được thể hiện rất rõ qua ca từ và thể loại âm nhạc.

Ca khúc gồm 3 phần chính.

Advertisement. Scroll to continue reading.
  • Từ miền Bắc với các đoản khúc: Anh đi trên đường cái quan – Tôi đi từ ải Nam Quan – Đồng Đăng có phố Kỳ Lừa – Người về miền xuôi – Này người ơi – Tôi đi từ lúc trăng tơ
  • Đến miền Trung vời các đoản khúc: Ai đi trong gió trong sương – Ai vô xứ Huế thì vô – Ai đi trên dặm đường trường – Nước non ngàn dặm ra đi – Gió đưa cành trúc la đà – Tôi xa quê nghèo ruộng nghèo
  • Vào miền Nam với Anh đi đường vắng đường xa – Nhờ gió đưa về – Đi đâu cho thiếp theo cùng – Đèn cao Châu Đốc gió độc Gò Công – Cửu Long Giang/Về miền Nam – Giã ơn cái cối cái chầy/Về miền Nam – Đường đi đã tới

Như chúng tôi đã giới thiệu, cái hay của Trường Ca Con Đường Cái Quan chính là nó thể hiện được học thức uyên thâm của người nhạc sĩ. Các ca khúc miền Bắc được sáng tác với giai điệu hào hùng của những người khai thiên lập địa thuở non sông còn ban sơ. Các thể loại đặc trưng âm nhạc của miền Bắc được tác giả đem vào rất tài tình.

Đến miền trung, cũng bằng những thể loại âm nhạc đặc trưng xứ Trung kỳ cùng giai điệu đầy lưu luyến, xót xa đã diễn tả được cái tình của con người và cuộc sống nơi đây.

Vào miền Nam với chất nhạc dân ca nam bộ, hò kết hợp với tiết tấu mới mẻ của âm nhạc tây phương đã khắc họa rõ cái sự yêu đời, phóng khoáng và niềm hy vọng vào một cuộc sống rực rỡ ở tương lai như đúng tính cách của người miền Nam.

Đóa Hoa Vô Thường – Trịnh Công Sơn

Cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn cũng có cho mình 1 ca khúc mang dáng dấp trường ca trong gia tài sáng tác đồ sộ của mình. Tuy ca khúc Đóa Hoa Vô Thường so với các tác phẩm trường ca vĩ đại khác thì không có độ dài hoành tráng nhưng cũng rất ấn tượng. Với Đóa Hoa Vô Thường, dường như cố nhạc sĩ đã dung hòa và nâng cao giá trị nội dung, giá trị nhạc lý cũng như giá trị nghệ thuật vẫn thường thấy trong 3 chủ đề chính của ông là quê hương, tình yêu và thân phận.

Được đánh giá là một ca khúc khó nhất của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn nên cho đến này số nghệ sĩ thử sức mình thành công với ca khúc này không nhiều. Chúng ta cùng nghe qua phiên bản của nghệ sĩ Khánh Ly và nghệ sĩ Hồng Nhung để cảm nhận rõ hơn.

Hội Trùng Dương – Phạm Đình Chương

Nếu như nhạc sĩ Phạm Duy có Trường Ca Con Đường Cái Quang thì nhạc sĩ Phạm Đình Chương ghi dấu ấn của mình với trường ca Hội Trùng Dương. Cũng mang chủ đề về quê hương đất nước và hy vọng một tương lai tươi sáng trong thời loạn ly nhưng nhạc sĩ Phạm Đình Chương dùng hình ảnh 3 con sông tiêu biểu của 3 miền. Đó là sông Hồng, sông Hương và sông Cửu Long.

Ông sáng tác ca khúc vĩ đại này trong suốt 4 năm ròng. Nhạc sĩ Phạm Đình Chương có rất nhiều ca khúc quen thuộc chúng tôi sẽ kể ra đây trong trường hợp những đọc giả nào chưa biết đến: Ly Rượu Mừng, Nửa Hồn Thương Đau, Mười Thương, Đón xuân, Mộng Dưới Hoa,…

Hòn Vọng Phu – Lê Thương

Nói đến Hòn Vọng Phu thì có lẽ không một người dân nước Nam nào lại không biết về nó cũng như những sự tích liên quan. Hòn Vọng Phu là một trường ca mang tính sử thi đầy bi hùng của nhạc sĩ Lê Thương. Cũng là một tác phẩm được đánh giá cao nhất về sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa ngũ cung Việt Nam và thất cung phương Tây.

Trường ca Hòn Vọng Phu thường được chia ra bài nhỏ mà mọi người quen gọi với tên Hòn Vọng Phu 1, 2 và 3. Trong đó Hòn Vọng Phu 1 được nhiều người biết đến nhất. Thực ra 3 phần của trường ca này đều có tên.

  • Hòn vọng phu 1: Đoàn Người Ra đi (Hương Mộc Lan xuất bản lần đầu vào năm 1946)
  • Hòn vọng phu 2: Ai Xuôi Vạn Lý (Hương Nam xuất bản vào tháng 10 năm 1946)
  • Hòn vọng phu 3: Người Chinh Phu Về (Dân tộc xuất bản lần đầu vào năm 1949)

Phải nghe hết cả 3 đoản khúc mới thấy hết cái bi hùng rất sâu sắc của trường ca Hòn Vọng Phu cũng như trầm trồ trước tài vận ngôn của nhạc sĩ Lê Thương.

Trường Ca Mẹ Việt Nam – Phạm Duy

21 là con số kỷ lục mà trường ca Việt Nam ghi nhận cao nhất thuộc về trường ca Mẹ Việt Nam của nhạc sĩ Phạm Duy.

Đại trường ca tôn vinh nét đẹp người phụ nữ Việt Nam từ ngàn xưa đến thời hiện đại. Cũng là một trường ca tôn vinh sự hi sinh của người đàn bà đất Việt qua bao thăng trầm lịch sử. Khác với trường ca Con Đường Cái Quan, trong Mẹ Việt Nam nhạc sĩ Phạm Duy ít sử dụng chất liệu dân ca đi rất nhiều, thay vào đó là âm nhạc phương tây chiếm phần lớn. Nhưng không vì thế mà lại mất đi cái hồn dân tộc. Đây là một bản trường ca khiến giới âm nhạc phương Tây vô cùng ngưỡng mộ và cũng là niềm tự hào lớn nhất của nền âm nhạc Việt Nam.

Trường ca bao gồm 4 phần Đất Mẹ, Núi Mẹ, Sông Mẹ, Biển Mẹ. 21 ca khúc được phân bổ như sau:

  • Đất Mẹ: Mẹ ta, Mẹ xinh đẹp, Mẹ chờ mong, Lúa mẹ, Mẹ đón cha về.
  • Núi Mẹ: Mẹ hỏi, Mẹ bỏ cuộc chơi, Mẹ trong lòng người đi, Mẹ trả lời, Mẹ hóa đá
  • Sông Mẹ: Muốn về quê mẹ, Sông còn mải mê, Sông vùi chôn mẹ. Sông không đường về, Những dòng sông chia rẽ
  • Biển Mẹ: Mẹ trùng dương, Biển đông sóng gợn, Thênh thang thuyền về, Chớp bể mưa nguồn, Phù sa lớp lớp mây trời cuộn bay, Mẹ Việt Nam ơi, Việt Nam – Việt Nam.

Trường ca Mẹ Việt Nam rất nổi tiếng trước năm 1975. Trong đó có ca khúc Mẹ Trùng Dương và Việt Nam, Việt Nam là 2 ca khúc được hát nhiều nhất. Đã có thời điểm Việt Nam Việt Nam được ứng cử làm quốc ca của Việt Nam trước 1975.

Cảm ơn quý độc giả đã theo dõi!

AdamMusic